Kiesstelsel van Nieuw-Zeeland
Het kiesstelsel van Nieuw-Zeeland is sinds de verkiezingen van 1996 gebaseerd op het principe van gemengd-lid proportioneel (MMP). MMP werd ingevoerd naar aanleiding van een referendum in 1993. Het verving het eerste-verleden-de-post (FPP) systeem dat Nieuw-Zeeland eerder had gebruikt voor het grootste deel van zijn geschiedenis.
Hoe het MMP-systeem werkt
In het kader van het MMP-systeem hebben Nieuw-Zeelanders twee geheime stembiljetten om parlementsleden te kiezen. De eerste stem is voor een kandidaat uit een electoraat, een geografisch kiesdistrict. De tweede is de politieke partijstem voor de politieke partij die de kiezer de regering wil vormen.
Het totale aantal parlementsleden dat een partij in een zittingsperiode heeft, wordt in principe bepaald door haar aandeel in de politieke partijstemming. Het 54e parlement, gekozen in 2023, bestaat uit 123 zetels: 72 werden ingevuld door kiezers en de resterende zetels werden ingevuld door lijstparlementariërs die geselecteerd waren uit de ranglijst van de partijen.
Verkiezingen en stemgerechtigdheid
De timing van de verkiezingen wordt geregeld door de Constitution Act 1986 en politieke conventies. Over het algemeen worden de parlementsverkiezingen ongeveer om de drie jaar gehouden en worden ze gehouden door de onafhankelijke kiescommissie.
In 1893 was Nieuw-Zeeland het eerste zelfbesturende land dat vrouwen stemrecht verleende. Dit betekende dat Nieuw-Zeeland vanaf 1893 algemeen kiesrecht had, wat betekent dat alle volwassenen van 21 jaar en ouder mochten stemmen (in 1969 werd de stemgerechtigde leeftijd verlaagd van 21 naar 20).
De stemregels die van toepassing waren op de Europese kolonisten waren echter niet van toepassing op Māori, en hun situatie is nog steeds uniek omdat zeven zetels in het Parlement alleen door Māori-kiezers worden gekozen.
In het hedendaagse Nieuw-Zeeland zijn over het algemeen alle permanente inwoners en burgers van 18 jaar of ouder stemgerechtigd. Tot de belangrijkste uitzonderingen behoren burgers die te lang onafgebroken in het buitenland hebben gewoond, en veroordeelde personen die in een psychiatrisch ziekenhuis worden vastgehouden of een gevangenisstraf van meer dan drie jaar uitzitten.
Geschiedenis van de parlementaire termijn
Hoewel er minstens om de drie jaar parlementsverkiezingen worden gehouden, is dit niet altijd het geval geweest. In de vroege koloniale geschiedenis van Nieuw-Zeeland zou de parlementaire termijn tot vijf jaar kunnen duren – zoals vastgesteld door de New Zealand Constitution Act 1852.
- De termijn werd in 1879 teruggebracht tot drie jaar vanwege zorgen over de groeiende macht van de centrale overheid.
- Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het uitgebreid tot vijf jaar.
- In het begin van de jaren 1930, tijdens de Grote Depressie, werd het naar vier jaar geschoven.
- Na de verkiezingen van 1935 werd de termijn weer teruggebracht tot drie jaar.
- Het werd tijdens de Tweede Wereldoorlog verlengd tot vier jaar, maar keerde daarna terug naar drie jaar.
Het parlement van Nieuw-Zeeland heeft één huis, het Huis van Afgevaardigden, meestal met 120 parlementsleden, hoewel het aantal kan toenemen als gevolg van een klein aantal overhang zetels, afhankelijk van de uitkomst van het verkiezingsproces.
Dit artikel is met AI-ondersteuning geschreven op basis van meerdere nieuwsberichten en wordt door onze redactie beoordeeld volgens onze redactionele principes. Redactionele richtlijnen · Tips & contact
Reacties 0